Judie Magura werkt in Zuid-Afrika aan hiv-genezing: “Genezing zou alles veranderen”

Voor dr. Judie Magura is het een bekend beeld: voor een kliniek in de Zuid-Afrikaanse provincie KwaZulu-Natal staat een lange rij die zich traag om de hoek van het gebouw slingert. Ouderen, studenten, mensen met een kind op de arm, mensen die eigenlijk op hun werk moeten zijn. Ze staan er allemaal.

“Dit zie je in het hele land in de publieke gezondheidszorg,” vertelt dr. Magura. “Mensen reizen elke maand twee uur naar de kliniek en staan dan nog eens een halve dag in de rij voor hun hiv-medicijnen. Dit is tijd waarin ze geen inkomen kunnen verdienen en waarin ze opvang voor hun kinderen moeten regelen. Zo beïnvloedt hiv direct hun maatschappelijke en financiële situatie.”

Van scheikunde naar immunologie

Dr. Magura hoopt dat ze met haar werk een zichtbare verandering teweeg kan brengen. Tijdens haar studietijd in Zimbabwe zag ze al van dichtbij hoe hiv en aids levens verwoesten. “Ik wilde onderzoek doen dat écht problemen oplost,” vertelt ze.

Die drive zorgde ervoor dat ze de overstap maakte van scheikunde naar de immunologie – de studie van het afweersysteem. Bij het Africa Health Research Institute in Durban werkt dr. Magura nu naar een toekomst waarin hiv met een enkele prik onderdrukt kan worden.

Als we slagen, betekent dat: één prik – en je bent klaar.

De noodzaak daarvan werd vorig jaar nog eens extra duidelijk. “Door de plotselinge Amerikaanse bezuinigingen was er grote paniek. De wetenschap dat je voor je hiv-medicijnen afhankelijk bent van die financiering… Wat als je je pillen ineens niet meer krijgt? Dat was surrealistisch. Het laat zien dat dagelijkse hiv-medicatie niet de definitieve oplossing kan blijven.”

Een permanente oplossing

Het geheime wapen waar Magura aan werkt? Supersterke antistoffen, ook wel bNAbs (broadly neutralising antibodies) genoemd. Waar gewone antistoffen moeite hebben om het snel veranderende hiv-virus bij te houden, zijn deze bNAbs in staat om meerdere varianten van het virus uit te schakelen.

Onlangs onderzochten wetenschappers een middel met twee bNAbs bij twintig jonge, Zuid-Afrikaanse vrouwen met hiv. “Ze kregen één prik en stopten na een maand met hun hiv-medicatie om te zien of het virus onderdrukt zou blijven.”

De resultaten zijn hoopgevend: bij een aantal van hen bleef het virus tijdens de hele studie – meer dan een jaar lang – onder controle.

Het onderzoek van dr. Magura en haar team vormt de volgende stap: “Nu willen we weten: waarom bleef hiv bij hen onderdrukt? Wat doen de bNAbs precies? En wat doet het eigen immuunsysteem; maakt dat nieuwe of verbeterde afweerreacties aan?”

Om dat te achterhalen analyseert haar team met behulp van geavanceerde technieken bloedmonsters van vóór, tijdens en na de studie. Zo meten ze hoe de afweercellen zijn veranderd.

“Waar we naar zoeken is een functionele genezing. Dat is het uiteindelijke doel. Je hebt dan nog wel hiv, maar het virus blijft onder controle zonder dat je dagelijks hiv-remmers hoeft te slikken.

“Van onze analyses kunnen we leren en de volgende versie van de prik ontwikkelen. Moeten we misschien de dosis aanpassen? Of de combinatie van bNAbs?”

Het perspectief van zwarte vrouwen

Dat dit onderzoek juist onder Zuid-Afrikaanse vrouwen wordt gedaan, is ontzettend relevant. De hiv-epidemie is het grootst in Afrika en juist jonge vrouwen worden hard geraakt.

“En toch wordt het meeste onderzoek gedaan in het mondiale noorden, vooral onder witte mannen. Met dit onderzoek brengen we het perspectief van zwarte vrouwen in.”

Dat is cruciaal, omdat ziektes en medicatie bij vrouwen nét anders kunnen werken dan bij mannen.

“Bovendien is de hiv-variant die hier voornamelijk voorkomt anders dan de variant in het noorden van de wereld. We weten uit onderzoek al dat het hiv-subtype een wisselwerking kan hebben met de reactie op medicatie. We hebben dus echt kennis van alle types nodig om een geneesmiddel voor iedereen te vinden.”

Een haalbare overwinning

Magura is ervan overtuigd dat een geneesmiddel een haalbaar doel is. “Maar het is geen rechte weg,” waarschuwt ze. “Hiv is ontzettend complex. Als het simpel was, hadden we de oplossing inmiddels al.

“Maar als je kijkt waar we vandaan komen: mensen met hiv moesten vroeger tientallen pillen per dag slikken, nu is het er nog maar één. We hebben inmiddels zelfs al een halfjaarlijkse preventieprik. Onderzoek heeft ons daar gebracht, en zal ons ook naar het einddoel brengen.

“Als we slagen, betekent dat: één prik en je bent klaar. Geen verlies van inkomsten, geen angst en geen stigma meer.”