Officiële cijfers steun VS tonen grote klappen voor wereldwijde hiv-preventie
De Amerikaanse overheid heeft voor het eerst sinds de ontwrichtende bezuinigingen weer impactcijfers gepubliceerd over haar internationale hiv-steun. Vooral het werk voor het voorkomen en vinden van hiv-infecties heeft harde klappen opgelopen. Terwijl de huidige schade zichtbaar wordt, hangt de toekomst van het programma af van moeizame onderhandelingen, waarbij de Amerikaanse overheid harde eisen stelt in ruil voor nieuwe steun.
Over de periode van oktober 2024 tot juli 2025 heeft de Amerikaanse overheid geen cijfers gedeeld. Toen werd de steun bevroren en vielen de grootste klappen in de aidsbestrijding. Overheden en zorginstellingen moesten alle zeilen bijzetten om essentiële hiv-zorg zoveel mogelijk door te laten gaan.
Uit zorg geraakt
Van juli tot september, het enige kwartaal waar nu cijfers over zijn gepubliceerd, kregen 20 miljoen mensen hiv-medicatie via het programma. Dat is een kleine daling ten opzichte van een jaar eerder. Maar tegelijkertijd, horen we op landelijk niveau, zijn veel mensen met hiv door de hulpstop uit zorg geraakt. De Zambiaanse overheid schat bijvoorbeeld in dat vorig jaar 100.000 mensen in het land hun hiv-behandeling volledig stopten, en dat 40.000 van hen nog terug in zorg gebracht moeten worden.
Grootste klappen voor preventie en kwetsbare groepen
Bij hiv-preventie en -opsporing zijn de hardste klappen gevallen. Dit zijn de belangrijkste veranderingen:
- Veel minder hiv-testen: In het derde kwartaal van 2025 werden ruim 4 miljoen minder mensen getest op hiv dan het jaar ervoor, een daling van 17%.
- PrEP-gebruik in vrije val: Het aantal nieuwe aanmeldingen voor hiv-preventiepil PrEP kelderde met 41%. Het aantal mensen dat terugkwam voor vervolgafspraken nam zelfs met 60% af.
- Meest kwetsbare groepen uitgesloten: Preventieprogramma’s voor kwetsbare groepen, zoals lhbt+ personen en sekswerkers, werden geschrapt en gingen van een bereik van 3 miljoen personen naar nul.
Het programma voor jonge vrouwen zag het aantal deelnemers instorten van 2 miljoen naar slechts 253.000. - Frontlinie weggevaagd: Het aantal community-gezondheidswerkers is met bijna een kwart gedaald. Deze mensen hebben het vertrouwen van hun gemeenschap en zijn daarom essentieel om moeilijk te bereiken personen te kunnen voorlichten, testen en naar zorg te begeleiden.
Epidemie krijgt vrij spel
De blijvende toegang tot hiv-medicatie is ontzettend belangrijk en redt levens. Maar door te bezuinigen op preventie en opsporing, juist voor de meest kwetsbare groepen, ontstaat een situatie waarin de epidemie ongemerkt snel om zich heen kan grijpen.
De effecten zullen op lange termijn duidelijk zichtbaar worden. Maar op kleine schaal zien we de gevolgen nu al. Een kliniek in de mijnbouwregio van Zambia zag eerder per maand ongeveer twee mensen met vergevorderde hiv (aids). Afgelopen januari waren dat er 28. In februari nog eens 28. En in maart zeven. Hoewel veel klinieken hun medicatievoorraad weer op peil hebben, liet een Oegandese kliniek ons weten dat het aantal mensen dat zij kunnen bedienen van 510 naar zo’n 50 is gedaald.
Gezondheidssteun als chantagemiddel
Ondertussen onderhandelt de Amerikaanse overheid over het vervolg van hun steun met de overheden van landen die met een grote hiv-epidemie kampen. Het budget is daarbij voor alle landen gedaald, tot soms maar 30% van het eerdere bedrag. Landen moeten fors meer zelf gaan betalen, terwijl ze al kampten met grote tekorten.
Bovendien worden overheden gechanteerd om patiëntgegevens of waardevolle grondstoffen op te geven in ruil voor levensreddende zorg. Ghana, Zambia en Zimbabwe wezen Amerikaanse voorstellen daarom af. De Zambiaanse minister van Buitenlandse zaken noemde de eisen voor het delen van gegevens “onacceptabel” en “in strijd met het recht op privacy van onze burgers”.
Voor alle landen die eerder steun ontvingen van de VS betekenen deze ontwikkelingen grote financiële tekorten in de zorg. Miljoenen mensen zijn voor hun gezondheid afhankelijk van Amerikaanse steun, die nu wordt ingezet als onderhandelingsmiddel voor financieel gewin. Ondertussen zorgen nieuwe regels dat de meest kwetsbare groepen niet meer in aanmerking komen voor steun.
De situatie onderstreept hoe kwetsbaar de vooruitgang in de aidsbestrijding is, en hoe belangrijk het blijft om te investeren in brede hiv-zorg. Niet alleen behandeling, maar ook preventie, testen en sterke lokale zorgsystemen. Alleen dan kan de wereld op koers blijven richting het einde van aids.
