Lenacapavir: is de hiv-preventieprik een doorbraak?

Voor miljoenen mensen, vooral in landen waar de hiv-epidemie groot is, kan de lenacapavir-prik een grote stap vooruit zijn. Aidsfonds zet zich ervoor in dat het hiv-preventiemiddel veilig, betaalbaar en snel beschikbaar komt voor iedereen die het nodig heeft.

Wat is lenacapavir?

De lenacapavir-prik is een nieuw hiv-preventiemiddel dat eens per half jaar wordt toegediend. Het geeft langdurige bescherming tegen hiv, zonder dat iemand dagelijks pillen hoeft te slikken. De prik wordt verkocht onder de merknamen Yeztugo en Yeytuo.

Wetenschappelijke onderzoeken laten zien dat het middel zeer effectief beschermt tegen hiv. Voor mensen die nu geen toegang hebben tot bestaande middelen, te maken krijgen met stigma, onveilige situaties of dagelijks hiv-preventiepillen slikken lastig vinden, kan deze injectie een enorme uitkomst zijn.

Hoe werkt lenacapavir?

Lenacapavir is een hiv-remmer die het virus blokkeert op een andere manier dan bestaande medicijnen. Het is een capsideremmer.

Hiv heeft een soort ‘jasje’ (capside) om zijn genetisch materiaal. Lenacapavir verstoort dat jasje. Daardoor kan het virus niet goed:

• een cel binnendringen
• zijn materiaal vrijlaten
• nieuwe virusdeeltjes maken

Kort gezegd: lenacapavir maakt het virus “instabiel”, zodat het zich niet meer kan vermenigvuldigen.

Bijzonder is dat de hiv-remmer héél lang werkt. Eén prik om de zes maanden is genoeg om te voorkomen dat iemand hiv oploopt.

Lenacapavir kan ook worden gebruikt voor de behandeling van hiv. De prik voor behandeling heeft de merknaam Sunleca. Voor behandeling is alleen lenacapavir niet genoeg. Je moet ernaast dagelijks pillen slikken met andere hiv-remmers. Daarom wordt het middel ingezet bij mensen met hiv bij wie andere hiv-remmers niet meer goed werken.

Waarom is dit middel zo belangrijk?

Elke week lopen 25.000 mensen hiv op. Dit middel kan helpen nieuwe hiv-infecties te voorkomen.

In veel Afrikaanse landen lopen vooral jonge vrouwen een groot risico op hiv. Dat heeft te maken met genderongelijkheid, beperkte toegang tot zorg, de afhankelijkheid van mannen voor condoomgebruik, seksueel geweld en sterke taboes op seksuele gezondheid.

Lenacapavir geeft deze vrouwen de mogelijkheid om zelf regie te nemen over hun gezondheid en seksuele leven. Het is een vorm van bescherming die niet afhankelijk is van anderen.

Hiv voorkomen begint bij keuzevrijheid voor meisjes en vrouwen.

Jerop en Glory zetten zich in voor beschikbaarheid van de preventieprik

lees meer

De drempels van pillen

Er bestaan ook pillen (PrEP) die je dagelijks slikt voor effectieve bescherming tegen hiv. Maar in de Afrikaanse context is het voor veel mensen moeilijker om elke dag een pil te nemen. Het innemen ervan kan worden vergeten, of overgeslagen worden wanneer er geen eten is of er andere mensen bij zijn. Bijvoorbeeld omdat er stigma heerst en andere mensen zouden kunnen denken dat je hiv hebt.

Ook speelt afstand een rol: de kliniek voor het ophalen van PrEP-pillen is vaak ver weg. Een halfjaarlijkse prik neem veel van die drempels weg.

Waar wordt de hiv-preventieprik beschikbaar?

Voor het eerst in de geschiedenis komt een nieuw hiv-preventiemiddel tegelijk beschikbaar in zowel Afrikaanse landen als in westerse landen.

Het Global Fund heeft hiervoor afspraken gemaakt met de fabrikant. Dat is een belangrijke stap, maar nog geen garantie dat het middel in elk land snel gebruikt kan worden en dat iedereen die het nodig heeft het middel ook echt krijgt.

Hoeveel kost het?

Tot voor kort kostte lenacapavir ruim 28.000 dollar per persoon per jaar.

Dankzij een historische overeenkomst komt de hiv-preventieprik tussen 2025 en 2027 betaalbaar beschikbaar in 120 lage‑ en middeninkomenslanden. De prijs daalt dan naar ongeveer 40 dollar per persoon per jaar. Dat opent de deur voor miljoenen mensen.

Niet alle landen met een grote hiv-epidemie profiteren echter van deze prijs. Sommige landen, zoals Brazilië en Oekraïne, moeten zelf afspraken maken.

Ook is nog niet duidelijk waar de injectie als eerste wordt aangeboden en hoe snel overheden toestemming gaan geven voor het gebruik ervan.

Is de prik ook beschikbaar in Nederland?

De lenacapavir-prik voor preventie (Yeytuo) heeft in 2025 versneld een positief advies gekregen voor verkoop in Europa. Maar vanwege de hoge prijs is de verwachting dat deze niet vergoed zal worden door de verzekering. In Nederland werkt de dagelijks te slikken hiv-preventiepil PrEP voor de meeste mensen goed.

De lenacapavir-prik voor behandeling (Sunleca) wordt in Nederland vergoed wanneer andere hiv-remmers niet meer werken. Naast de injectie dien je nog wel dagelijks pillen te slikken.

Welke uitdagingen zijn er nog?

Hoewel de doorbraak groot is, zijn er nog belangrijke knelpunten:

• niet alle landen hebben toestemming gegeven voor het gebruik van lenacapavir
• er is onzekerheid over de prijs op de lange termijn
• landen hebben onvoldoende capaciteit om de injectie op grote schaal toe te dienen
• in veel landen belemmeren stigma en gebrek aan informatie het bereik
• landen die buiten de prijsafspraken vallen, lopen het risico achter te blijven

Aidsfonds blijft zich inzetten om deze uitdagingen op te lossen.

Wat doet Aidsfonds?

Aidsfonds werkt samen met gemeenschappen, onderzoekers, overheden en internationale partners om toegang te versnellen. Wij:

• pleiten voor betaalbare prijzen in alle landen
• ondersteunen lokale organisaties die mensen informeren over nieuwe preventiemiddelen
• zetten ons in om stigma te verminderen
• vragen overheden om politieke inzet voor snelle uitrol
• bewaken dat niemand wordt buitengesloten
• helpen landen om genoeg zorgcapaciteit en kennis op te bouwen

Jouw steun is nodig

Elke week krijgen 25.000 mensen hiv. Er is geen tijd te verliezen. Met steun van onze donateurs kunnen we:

• druk zetten op farmaceuten om prijzen verder te verlagen
• landen helpen om zich voor te bereiden op de uitrol van de hiv-preventieprik
• gemeenschappen ondersteunen die vaak als laatste toegang krijgen
• internationale samenwerking stimuleren en wereldwijd aandacht vragen voor deze doorbraak

Lenacapavir kan honderdduizenden hiv-infecties voorkomen. Samen maken we toegang mogelijk voor iedereen, ongeacht waar iemand woont of wie iemand liefheeft.